Epopeja i jej cechy

Bardzo proszę o pomoc:

Co to jest epos(epopeja), jej cechy i przykłady.

Z góry bardzo dziękuje!

epopeja, epos wielki poemat epicki (bohaterski, legendarny, historyczny, ludowy); wielka powieść a. cykl powieściowy o tematyce hist., narodowej; przen. szereg wielkich wydarzeń tworzących pewną całość.
Etym. - gr. epopoiía 'poemat epicki; poezja epicka'; épos 'słowo; opowieść; pieśń; poezja heroiczna'; por. epika; poieín, zob. poemat.

[[http://www.slownik-online.pl/kopalinski/9464703C4240640CC12565BE001BA707.php]]

Epos
Epos (słowo, opowieść) to główny gatunek epiki. Obejmuje zazwyczaj utwory wierszowane, rozbudowane, ukazujące dzieje bohaterów (herosów, legendarnych, historycznych) na szerokim tle ważnej przełomowej chwili dla danej społeczności. Źródłem eposu były mity, podania i baśnie przedstawiające wyobrażenia na temat narodzin świata, ważnych wydarzeń, bohaterów, postaw historycznych, wartości wyznaniowych i wierzeń religijnych. Epos powstał z pieśni układanych w cykle. Epos początkowo istniał w przekształceniach ustnych i dopiero później został spisany.
Najstarszym eposem jest "Gilgamesz" powstały 3000 lat p.n.e. w Mezopotamii.
"Iliada" i "Odyseja" pochodzą z VIII w p.n.e. i są to eposy z naszego kręgu kulturowego. Co do autorstwa tych utworów istnieją do dzisiaj spory, ich autorem jest przypuszczalnie Homer, aczkolwiek niektórzy znawcy twierdzą, że epos ten został spisany na podstawie ustnych przekazów aojdów (wędrownych grajków) i jest wypadkowa kilku opowieści.
Cechy eposu:
Równoległe występowanie dwóch światów - pararealizm. Nie ma między nimi wyraźnej różnicy. Bogowie mieszają się do spraw ludzkich i pomagają jednej i drugiej stronie (wojna nie może się zakończyć, gdyż bogowie załatwiają swoje stare porachunki). Kiedy Parys pojedynkuje się z Menelausem o Helenę, Afrodyta broni Parysa, walka zaczyna się na nowo i pojedynek nie jest rozstrzygnięty.
Szerokie tło epoki, środowisko społeczne, obyczajowość, wierzenia, mentalność. Wszystko to jest pokazane bardzo szczegółowo i dokładnie.
Epizodyczność, fragmentaryczność budowy. Każda część może być odrębną całością. Pojedynek Achillesa z Hektorem, opis tarczy Achillesa, pożegnanie Hektora z Andromachą - jego żoną. Może to świadczyć to o tym, że utwór powstał z poszczególnych pieśni połączonych w cykl.
Narrator obiektywny, wszechwiedzący, często wyprzedza akcję, zachowuje dystans wobec opisywanych wydarzeń.
Inwokacja - wezwanie do bóstwa o pomoc w pisaniu utworu. Autor jest wykonawcą planu bogini.
Patetyczny styl dostosowany do wagi zagadnienia i pozycji bohaterów.
Realizm opisu. Sytuacje są prawdziwe. Bohaterowie mają typowe cechy i logiczny sposób postępowania.
Realistyczny opis szczegółów.
W eposie autor stosuje często retardację (wstrzymywanie akcji) w najbardziej porywającym momencie. Kiedy Achilles zamierza się dzidą na Hektora - wówczas autor wstrzymuje akcję i opisuje wygląd dzidy. To dowodzi, że był to utwór opowiadany.
Homeryckie porównania, długie, rozbudowane. Apostrofy również rozbudowane. Przestawny styl wyrazów w zdaniu. Zabiegi te stwarzają podniosły styl eposu.
Antyczna kontynuacja eposu:
"Eneida" Wergiliusza (II w. p.n.e.) opowiada w skrócie o tym, jak Eneasz wyszedł z Troi i założył miasto Rzym.

[z [eduseek.interklasa.pl/]]

"Iliada" Homera jako epos klasyczny
Wiedza o Homerze
Homer - twórca starożytnych eposów "Iliady" i "Odysei".
Żył na przełomie IX i VIII w p.n.e. Pochodzenie i biografia Homera owiane są tajemnicą, pewne jest tylko imię. Najprawdopodobniej pochodził z greckiej wyspy Chios. Imię Homer oznacza ślepca, co dało podstawę do podań, że twórca był niewidomy.
Kwestia homerycka
Jest to spór uczonych, dotyczący autorstwa Iliady i Odysei. W XVII wieku zakwestionowano istnienie Homera - francuscy badacze twierdzili, że oba eposy wywodzą się z twórczości wędrownych śpiewaków. Późniejsza teza mówiła, że "Iliada" i "Odyseja" funkcjonowały jako twórczość ustna, a spisane zostały dopiero w VI w p.n.e. W wieku XIX jedno stronnictwo utrzymywało, że oba dzieła są zbiorami poematów różnych twórców, a przeciwni im badacze opowiadali się za autorstwem jednej osoby. Współcześnie twierdzi się, że autorem obu eposów był jeden i ten sam twórca.
Cechy gatunku eposu - wyjaśnienie pojęcia epos.
Główny gatunek epiki od czasów powstania powieści. Jest to rozbudowany utwór wierszowany, który ukazuje dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności. W przypadku Iliady tłem fabuły jest wojna trojańska, natomiast bohaterowie legendarni to np. Achilles, Agamemnon,
Parys, Helena, bogowie greccy.
Źródłem eposu są mity i podania - "Iliada" np. wywodzi się z mitu o jabłku niezgody.
Cechy gatunkowe eposu
Inwokacja, czyli apostrofa umieszczona we wstępie utworu, skierowana do bóstwa z prośbą o pomoc w tworzeniu dzieła. W Iliadzie autor zwraca się do Muzy, bogini, która poddaje pieśni śpiewakom.
Równoległość dwóch płaszczyzn świata bogów i świata ludzi. W "Iliadzie" fabuła przebiega w świecie bogów (bogowie także walczą po obu stronach konfliktu trojańskiego, np. Atena decyduje o zwycięstwie Achillesa nad Hektorem) i w świecie ludzi i ludzkich uczuć - dowodem jest miłość Parysa do Heleny.
Narrator eposu ujawnia swoje uczucia tylko w inwokacji, potem jest obiektywny, wszechstronny i zdystansowany wobec wydarzeń.
Wydarzenia są opisane stylem podniosłym i patetycznym.
Opisy scen batalistycznych ( pojedynek Hektora z Achillesem).
Porównanie homeryckie - jest to porównanie, którego drugi człon jest rozbudowany tak, że stanowią odrębną epizodyczną scenkę. Niezwykła plastyczność opisów osiągnięta przez bogactwo epitetów np: Szybkonogi Achilles - porównanie homeryckie składa się z jednego członu krótkiego a drugiego rozbudowanego w obraz przyrody np: "żołnierze padali jak liście z drzew". Cechą narracji jest tzw. retrada tzn. opóźnienie biegu zdarzeń przez zatrzymywanie się nad charakterystycznym dla epoki przedmiotem( np.: opis tarczy)
Epizodyczność akcji - opisanie wydarzenia mniej istotnego, nie związanego z główną fabułą.
Heksametr - wiersz oparty na iloczasie (istnienie samogłosek długich i krótkich) jest miarą rytmiczną, płynną , znakomicie dostosowaną do długich poematów epickich.
Heksametr - to wers, który składa się z sześciu (heks - sześć) stóp metrycznych: daktyli lub spondejów (w każdym wersie powtarza się jednakowy układ sześciu stóp).



[z [eduseek.interklasa.pl/]]

Iliada" Homera - cechy eposu
Homer był najwybitniejszym epikiem helleńskim, żyjącym na przełomie IX i VIII wieku p.n.e. Pochodzenie i biografia Homera owiane są tajemnicą, pewne jest tylko imię. Najprawdopodobniej pochodził on z greckiej wyspy Chios.
Imię Homer oznacza ślepiec, co dało podstawę do podań, iż twórca był niewidomy. Homer uznawany jest za twórcę dwóch eposów zwanych homeryckimi. Są to "Iliada" i "Odyseja". Konstrukcja tych utworów stała się wzorem gatunku uprawianego przez późniejszych twórców.
Ważną sprawą jest też tzw. kwestia homerycka. Jest to spór uczonych, toczony przez dwa stulecia, a dotyczący autorstwa "Iliady" i "Odysei". W XVII wieku zakwestionowano istnienie Homera - francuscy badacze twierdzili, ze oba eposy wywodzą się z twórczości wędrownych śpiewaków. Późniejsza teza brzmi, że oba te eposy funkcjonowały jako twórczość ustna, a spisane zostały dopiero w VI wieku p.n.e.
W wieku XIX jedno stronnictwo badaczy utrzymywało, że oba dzieła są zbiorami poematów różnych twórców, a przeciwni im badacze opowiadali się za autorstwem jednej osoby. Współcześnie twierdzi się, że autorem obu eposów jest jeden i ten sam twórca.
Treść "Iliady" jest następująca. Achilles, heros grecki, najdzielniejszy wojownik spośród Greków, szerzący postrach wśród Trojan, obraził się na Agamemnona, głównodowodzącego wojsk greckich, za odebranie mu branki wojennej, Bryzejdy. Urażony wycofał się z walki, a wówczas Trojanie zaczęli uzyskiwać przewagę i usiłowali zniszczyć greckie okręty, i tym samym zadać Grekom ostateczną klęskę. Nie pomogły prośby serdecznego przyjaciela Patroklesa. Achilles zgodził się jedynie pożyczyć mu swej zbroi, aby zmylić Trojan i przerazić ich. Niestety Patrokles zginął z ręki Hektora syna króla trojańskiego Priama. Wtedy Achilles, otrzymawszy od matki, bogini morskiej, nową zbroję, wykutą przez samego Hefajstosa, postanowił się zemścić na zabójcy ukochanego przyjaciela. I zemsty tej dokonał.
"Iliada" jest eposem. Epos (epopeja) to rozbudowany utwór wierszowany, przedstawiający dzieje mitycznych, legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danego narodu. W epopei na pierwszy plan wysuwa się fabuła, narrator wszechwiedzący i obiektywny ujawnia się już w inwokacji. Całość przedstawiona jest z epickim dystansem. Obowiązuje styl podniosły, dostosowany do heroicznych czynów bohaterów. Utwór obfituje w realistyczne, drobiazgowe opisy ważnych przedmiotów i sytuacji. Epopeję cechował przede wszystkim paralelizm akcji. Fabułę bowiem tworzyły dwa równoległe ciągi wydarzeń: równocześnie z ludźmi działali bogowie. Akcja zatem toczyła się na dwóch płaszczyznach. O jej przebiegu rozstrzygał los, przeznaczenie, nad czym czuwała Mojra (Fatum), bóstwo losu, któremu podlegali nie tylko ludzie, ale i bogowie. Kompozycja eposu ma charakter epizodyczny, gdyż jego części stanowią zamknięte całostki fabularne, które jako pojedyncze pieśni mogły być odrębnie recytowane przez rapsodów. Autor jako narrator starał się zachować epicki dystans i obiektywizm w stosunku do przedstawionych faktów i ludzi, chociaż dzięki używanym epitetom, przenośniom i porównaniom ujawniał mimo woli swój uczuciowy stosunek do osób i przedmiotów.
Homer chętnie używał długich, szeroko i obrazowo rozbudowanych porównań, które otrzymywały nazwę porównań homeryckich. Styl narracji w epopei jest podniosły i uroczysty, pełen szczegółowych i wyrazistych opisów, które zwalniają tempo akcji, lecz umożliwiają za to ukazanie bogatego obrazu środowiska i tła.
"Iliada" została stworzona na kanwie mitu o jabłku niezgody i dotyczy wydarzeń związanych z wojną trojańską. Eris, bogini niezgody rzuciła na stół jabłko z napisem "dla najpiękniejszej". Trzy boginie: Hera, Atena i Afrodyta poprosiły Parysa o rozstrzygnięcie sporu, której z nich należy to jabłko przyznać. Parys wybrał Afrodytę, gdyż bogini obiecała mu miłość najpiękniejszej na ziemi kobiety - Heleny. W konsekwencji Afrodyta pomogła Parysowi porwać Helenę do Troi (Parys był synem króla Troi Priama), a Achajowie pod wodzą Menelaosa, męża Heleny, zaatakowali Troję. Tak rozpoczęła się słynna wojna trojańska, która jest tematem "Iliady".
Cechy "Iliady" jako eposu są następujące:
1. Inwokacja - czyli apostrofa umieszczona we wstępie utworu, skierowana do bóstwa z prośbą o pomoc w tworzeniu dzieła. W "Iliadzie" autor zwraca się do Muzy, bogini, która podaje pieśń śpiewakom.
2. Równoległość dwóch płaszczyzn- świata bogów i świata ludzi. W "Iliadzie" fabuła przebiega w świecie bogów (bogowie walczą po obu stronach konfliktu, np. Atena decyduje o zwycięstwie Achillesa nad Hektorem), i w świecie ludzi i ludzkich uczuć (np. miłość Parysa do Heleny).
3. Narrator-eposu ujawnia swoje uczucia tylko w inwokacji, potem jest obiektywny, wszechstronny, zdystansowany wobec wydarzeń.
4. Wydarzenia są opisane stylem podniosłym, patetycznym, dostosowanym do wagi opisywanych wypadków, co widać wyraźnie w sposobie opisu walczących ze sobą w pojedynku Achillesa i Hektora.
5. Szczegółowy, realistyczny opis przedmiotów i sytuacji (realizm szczegółów). Przykładem w "Iliadzie" może być opis tarczy Achillesa. Homer opisuje nie tylko kolejne działania wykonawcy Hefajstosa, lecz obrazy przedstawione w płaskorzeźbie. Są one opisane tak, że można je z łatwością odtworzyć.
6. Opisy scen batalistycznych- sceną taką jest np. pojedynek Hektora z Achillesem, obraz oblężenia grodu, zasadzki i bitwy.
7. Porównanie homeryckie-jest to porównanie, którego drugi człon jest rozbudowany tak, że stanowi odrębną, epizodyczną scenkę. Przykładem może być porównanie walczących (Achillesa i Hektora) do walki orła i gołębicy, umieszczone w pieśni 22 noszącej nazwę "Pojedynek".
8. Epizodyczność akcji, opisanie wydarzenia mniej istotnego, potocznego, nie związanego z główną fabułą. Przykładem może być drobiazgowy opis tarczy Achillesa.
9. Miarą wierszową eposu homeryckiego jest heksametr. Jest to wers, który składa się z sześciu (heks=6) stóp metrycznych: daktyli lub spondejów.

[z [eduseek.interklasa.pl/]]

Cechy eposu homeryckiego na przykładzie "Iliady" i "Odysei"



Epos (inaczej epopeja) to główny gatunek epicki wykształtowany w starożytności, który później zastąpiła powieść. Epopeja jest rozbudowanym utworem wierszowanym przedstawiające dzieje mitycznych, legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności narodowej. W epopei na plan pierwszy wysuwa się fabuła, narrator wszechwiedzący i obiektywny - ujawnia się w inwokacji, całość zaś ujawnia z epickim dystansem.

Akcja utworu "Iliada" skupia się wokół jednego wątku, który zapowiedziany jest w pierwszych słowach inwokacji - "gniew Achilla". Cechy niektórych poematów Homera świadczą o tym, że istniały pierwotnie jako opowieści czy pieśni w formie ustnej (np. stałe epitety "szybkonogi Achilles" czy "gromowładny Dzeus" powtarzają się jako sygnały początku i końca wypowiedzianej kwestii), później zaś, gdy Grecy znali już pismo powstały eposy (kompozycja całości i jednorodny temat).

Epopeja antyczna w swych założeniach była utworem o budowie epizodycznej. Składała się z części, z których każda stanowiła odrębną jednostkę, część fabularną. Bohater epopei antycznej był kreowany na człowieka o charakterze ukształtowanym w sposób typowy dla okresu, środowiska w jakim żył, miał być tak wykreowany, aby był godny podziwu. W zakresie dotyczącym treści akcji epopei antycznej, toczyć się miała w okresie ważnych wydarzeń historycznych dla danego narodu.

Na plan pierwszy wysuwa ,się fabuła, narrator - wszechwiedzący i obiektywny ujawnia się w inwokacji. Styl podniosły, dostosowany do heroicznych czynów bohaterów, obfituje w realistyczne opisy ważnych przedmiotów i sytuacji. "Iliada" była przeznaczona do głośnej recytacji - pisana heksametrem składającym się daktyli lub spondejów. Narrator przedstawia wydarzenia z epickim dystansem, nie komentuje ich, nie ocenia. Rozbudowane porównanie tworzące obrazy poetyckie i podnoszące nastrój (pojedynek Achillesa z Hektorem). Dokładność opisu, każda sytuacja opisywana kolejno (nie przedstawia czynności równoczesnych). Każdy gest, szczegół. Bohaterowie są herosami - półbogami, są wyidealizowani. Inwokacja skierowana do bogów. Występuje paralelizm akcji - dwa ciągi wydarzeń, działalność ludzi i działalność bogów (realistyczny i nadzmysłowy). O końcowym wyniku decyduje przeznaczenie (Mojra), któremu podlegają zarówno ludzie jak i bogowie - Mojra jest wyrazem niezmiennego porządku świata. Brak wyraźnej pomiędzy ludźmi i bogami. Bogowie nie przewyższają ludzi pod względem etycznym. Drobiazgowe tło polityczno-społeczne, ekonomiczne, historyczne.

Cechy epopei:
- występuje inwokacja
- porównania homeryckie(czyli rozbudowane-jedna część porównania jest samoistnym obrazem poetyckim)
- epitety złożone(przym+rzecz :gromowładny Zeus)
- pozycja narratora(ukazuje zdarzenia z dystansem, nie ocenia, nie krytykuje)
- dwie płaszczyzny zdarzeń(paralelizm-dwupłaszczyznowość-obok świata realistycznego występują wydarzenia fantastyczne, obok płaszczyzny boskiej występuje płaszczyzna ludzka, bogowie ingerują w świat ludzi)
- idealizacja, heroizacja człowieka
- obok bogów i ludzi występują herosi
- sceny batalistyczne i bitewne
- opisy pełnią funkcję retardacyjną; zatrzymują akcję
- Homer stosuje zasadę mimetyzmu, ale jednocześnie ją narusza poprzez cudowność świata przedstawionego
- Heksametr w Iliadzie
- podział na 24 księgi
- narrator wszystkowiedzący

"ILIADA" Homer
- posiada inwokację
- treść utworu nie jest ściśle związana z tytułem
- utwór o tematyce batalistycznej i bohaterskiej
- główny bohater Achilles
- porównania homeryckie
- epitety złożone, zasada mimetyzmu
- utwór niezwykle dojrzały artystycznie

"ODYSEJA" Homer
- występowanie inwokacji
- bohaterem utworu jest Odyseusz
- świat przedstawiony kształtują jego baśniowe przygody
- treść utworu stanowią opowiadania o 10-letniej tułaczce po morzu Odyseusza
- retrospekcje i narracja bohatera
- utwór bardzo obszerny -12 000 wierszy
- bogowie ingerują w świat ludzi


[z [sciaga.nauka.pl/]]

z [eduseek.interklasa.pl/]

Temat: Epos i jego kontynuacja




Epos (słowo, opowieść). Jeden z głównych gatunków epiki, podstawowy i dominujący aż do powstania powieści. Obejmuje zazwyczaj utwory wierszowane, rozbudowane, ukazujące dzieje bohaterów (herosów, legendarnych, historycznych) na szerokim tle ważnej przełomowej chwili dla danej społeczności. Źródłem eposu były mity, podania i baśnie przedstawiające wyobrażenia na temat narodzin świata, ważnych wydarzeń, bohaterów, postaw historycznych, wartości wyznaniowych i wierzeń religijnych. Epos powstał z pieśni układanych w cykle. Epos początkowo istniał w przekształceniach ustnych i dopiero póĄniej został spisany. Najstarszym eposem jest "Gilgamesz" powstały 3000 lat p.n.e. w Mezopotamii. "Iliada" i "Odyseja" pochodzą z VIII w p.n.e. i są to eposy z naszego kręgu kulturowego. Co do autorstwa tych utworów istnieją do dzisiaj spory, ich autorem jest przypuszczalnie Homer.

Cechy eposu:

Równoległe występowanie dwóch światów - pararealizm. Nie ma między nimi wyraĄnej różnicy. Bogowie mieszają się do spraw ludzkich i pomagają jednej i drugiej stronie (wojna nie może się zakończyć, gdyż bogowie załatwiają swoje stare porachunki). Kiedy Parys pojedynkuje się z Menelausem o Helenę, Afrodyta broni Parysa, walka zaczyna się na nowo i pojedynek nie jest rozstrzygnięty.
Szerokie tło epoki, środowisko społeczne, obyczajowość, wierzenia, mentalność. Wszystko to jest pokazane bardzo szczegółowo i dokładnie.
Epizodyczność, fragmentaryczność budowy. Każda część może być odrębną całością. Pojedynek Achillesa z Hektorem, opis tarczy Achillesa, pożegnanie Hektora z Andromachą - jego żoną. Może to świadczyć to o tym, że utwór powstał z poszczególnych pieśni połączonych w cykl.
Narrator obiektywny, wszechwiedzący, często wyprzedza akcję, zachowuje dystans wobec opisywanych wydarzeń.
Inwokacja - wezwanie do bóstwa o pomoc w pisaniu utworu. Autor jest wykonawcą planu bogini.
Patetyczny styl dostosowany do wagi zagadnienia i pozycji bohaterów.
Realizm opisu. Sytuacje są prawdziwe. Bohaterowie mają typowe cechy i logiczny sposób postępowania.
Realistyczny opis szczegółów.
W eposie autor stosuje często retardację (wstrzymywanie akcji) w najbardziej porywającym momencie. Kiedy Achilles zamierza się dzidą na Hektora - wówczas autor wstrzymuje akcję i opisuje wygląd dzidy. To dowodzi, że był to utwór opowiadany.
Homeryckie porównania, długie, rozbudowane. Apostrofy również rozbudowane. Przestawny styl wyrazów w zdaniu. Zabiegi te stwarzają podniosły styl eposu.

Kontynuacje eposu:
"Enejda" Wergiliusza z II w. p.n.e. Opowiada o tym, jak Eneasz wyszedł z Troi i założył miasto Rzym.
W średniowieczu kontynuacją była epika rycerska "Pieśń o Rolandzie". Cenione są te same wartości: tężyzna fizyczna, sprawność, pogarda dla śmierci i chęć zdobycia sławy. Podobnie w "Cydzie" i w "Rycerzach okrągłego stołu". Utwory te są układane w cykle ("Pieśń o Rolandzie" należy do cyklu "Pieśni Karolingów", występuje tam świat ziemski i pozaziemski, lecz bogów greckich zastąpił autor Bogiem chrześcijańskim) styl patetyczny, podporządkowany doniosłej treści.
Epos renesansowy - świat pozaziemski jest ograniczony i potraktowany humorystycznie (w "Don Kichocie", kiedy bohater walczy z wiatrakami, wydaje mu się, że są to siły pozaziemskie). Dominuje wątek awanturniczo-przygodowo-romansowy. podniosły styl stoi często w opozycji do zwykłych wydarzeń i ludzi - "Orlando szalony" Ariosto'a.
W XVII wieku najbardziej znanym eposen był "Raj utracony" Miltona, a w Polsce "Wojna chocimska" Potockiego, gdzie autor opowiada o wojnie turecko-polskiej pod wodzą Chodkiewicza. Utwór pisany jest w podniosłym stylu, poprzedzony inwokacją, autor sławi bohaterstwo Polaków.
Oświecenie - kontynuacją jest tutaj poemat heroikomiczny "Monachomachia" Krasickiego. Autor żartobliwie ukazuje walkę mnichów na wzór greckich herosów. Podniosły styl kontrastuje z dowcipną treścią.
W romantyzmie powstaje epopeja, różniąca się od eposu przede wszystkim brakiem czystości gatunku, (synkretyzm rodzajowy i gatunkowy w "Panu Tadeuszu"). Podobieństwa z eposem: rozległość opisywanego świata, dbałość o szczegóły, opis narodu w ważnej, przełomowej chwili (powstaje nowy naród szlachecki, ginie szlachta kontuszowa), inwokacja, fragmentaryczność opisu. Różnice: synkretyzm, elementy komiczne obok podniosłego stylu, rozmaitość nastrojów, brak świata pozaziemskiego.
Inną epopeją jest saga rodzinna pisana prozą - "Noce i dnie" Marii Dąbrowskiej. Są tu przedstawione dzieje narodu w przełomowej chwili (dawne ziemiaństwo schodzi ze sceny dziejów - Bogumił Niechcic po stracie majątków kupuje stuhektarowy i staje się sąsiadem chłopa. Córka Niechcica nie chce żyć na wsi - skończyła studia w Szwajcarii). Siostra pani Barbary Niechcicowej zakłada sklep. Przedstawiony jest szeroki i szczegółowy obraz społeczeństwa. Cechą różniącą jest wnikliwy portret psychologiczny Barbary Niechcicowej.
"Chłopi" Reymonta to epopeja chłopska ukazująca społeczność wiejską w chwili przełomu dziejowego. Autor stosuje podniosły styl, w dziele widać elementy symbolizmu i impresjonizmu.


[z [gotowce.com.pl/]]

Temat: Epos antyczny a epos romantyczny.


Epos (z greckiego znaczy "słowo") = epopeja. Cechy eposu starożytnego:

1. Jest to rozbudowany utwór wierszowany, przedstawiający dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności lub narodu.

2. Występuje paralelizm akcji (dwutorowość), fabułę tworzyły równoległe ciągi wydarzeń - działalność ludzi i działalność bogów.

3. O wyniku końcowym akcji decydowało Przeznaczenie, któremu podlegali zarówno ludzie jak i bogowie.


4. Autora cechował obiektywizm, wydarzenia przedstawiał z epickim dystansem.


5. Podniosły styl obfitował w realistyczne, drobiazgowe opisy.

6. Narrator ujawnia się w inwokacji, czyli bezpośrednim zwrocie do muz z prośbą o natchnienie.

Rodzaje i przykłady:

Najwcześniejszy grecki epos bohaterski.

Homer:

"Iliada" (Ilios - Troja) przełom IX/VII w.p.n.e. 24 księgi, ton bardzo podniosły, historia 40 dni 10-ego roku oblężenia Troi przez Greków.

"Odyseja" pierwsza połowa VIII w. p.n.e., opisuje tułaczkę Odysa wracającego do rodzinnej Itaki.

Hezjod:


"Teogonia", epos kosmologiczny o powstawaniu bogów i ludzi

"Katalog niewiast" (zachowane fragmenty), epos genealogiczny opowiadający o początkach rodów, których protoplastami byli potomkowie bogów i kobiet śmiertelnych.

"Prace i dnie", epos dydaktyczny o pracy rolnika w różnych porach roku.

Apollonios z Rodos: "Wyprawa Agronautów" - epos mitologiczny

Epos rzymski:

Wergiliusz: "Eneida" wzorowany na utworach Homera; Eneasz po ucieczce z płonącej Troi wraz z ojcem, żoną i grupą towarzyszy po kilkuletniej tułaczce przybywa do Italii, gdzie zakłada kolonię od której mieli pochodzić Rzymianie.

Epos romantyczny: Adam Mickiewicz "Pan Tadeusz" epopeja narodowa:

- szeroki obraz życia społeczeństwa losy bohaterów jednostkowych ukazane na tle ważnych wydarzeń historycznych,

- inwokacja źródłem natchnienia nie muzy, lecz wspomnienia o dalekiej ojczyźnie.

Typowe dla romantyzmu:

- połączenie rodzajów literackich: epika, fragmenty liryczne (inwokacja, opis wiosny 1812 na Litwie), dramat (zebranie w karczmie, narada szlachty u Maćka),

- pomieszanie gatunków: epopeja połączona z poematem epickim, powieścią i sielanką,

- romantyczny bohater, który życie poświęcił obronie ojczyzny (ksiądz Robak).


[z [gotowce.com.pl/]]

Cechy eposu


· Równoległe występowanie dwóch światów - pararealizm. Nie ma między nimi wyraźnej różnicy. Bogowie mieszają się do spraw ludzkich i pomagają jednej i drugiej stronie (wojna nie może się zakończyć, gdyż bogowie załatwiają swoje stare porachunki). Kiedy Parys pojedynkuje się z Menelausem o Helenę, Afrodyta broni Parysa, walka zaczyna się na nowo i pojedynek nie jest rozstrzygnięty.
· Szerokie tło epoki, środowisko społeczne, obyczajowość, wierzenia, mentalność. Wszystko to jest pokazane bardzo szczegółowo i dokładnie.
· Epizodyczność, fragmentaryczność budowy. Każda część może być odrębną całością. Pojedynek Achillesa z Hektorem, opis tarczy Achillesa, pożegnanie Hektora z Andromachą - jego żoną. Może to świadczyć to o tym, że utwór powstał z poszczególnych pieśni połączonych w cykl.
· Narrator obiektywny, wszechwiedzący, często wyprzedza akcję, zachowuje dystans wobec opisywanych wydarzeń.
· Inwokacja - wezwanie do bóstwa o pomoc w pisaniu utworu. Autor jest wykonawcą planu bogini.
· Patetyczny styl dostosowany do wagi zagadnienia i pozycji bohaterów.
· Realizm opisu. Sytuacje są prawdziwe. Bohaterowie mają typowe cechy i logiczny sposób postępowania.
· Realistyczny opis szczegółów.
· W eposie autor stosuje często retardację (wstrzymywanie akcji) w najbardziej porywającym momencie. Kiedy Achilles zamierza się dzidą na Hektora - wówczas autor wstrzymuje akcję i opisuje wygląd dzidy. To dowodzi, że był to utwór opowiadany.
· Homeryckie porównania, długie, rozbudowane. Apostrofy również rozbudowane. Przestawny styl wyrazów w zdaniu. Zabiegi te stwarzają podniosły styl eposu.

[z [http://www.sciagawa.pl/]]

Omów cechy epopei.




Epos, inaczej epopeja (terminy te występują zamiennie), to główny gatunek epicki wykształcony w starożytności, który później zastąpiła powieść.


Epopeja jest rozbudowanym utworem wierszowanym przedstawiającym dzieje mitycznych, legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności narodowej. W epopei na plan pierwszy wysuwa się fabuła, narrator - wszechwiedzący i obiektywny - ujawnia się w inwokacji (początkowe wersy utworu skierowane do bogów, muz itp.), całość zaś przedstawia z epickim dystansem. Styl epopei jest podniosły, dostoswany do heroicznych czynów bohaterów, obfituje w realistyczne, drobiazgowe opisy ważnych przedmiotów i sytuacji. Technika poetycka Homera wywodzi się z tradycji ustnej. Eposy Homera zawierają świadectwa że przed nimi istniały ustne opowieści czy pieśni. Iliada nie przedstawia całego oblężenia Ilionu (Troi), jak można by wnosić z tytułu. Bardziej przystawałby do treści poematu tytuł "Achilleida". Homer bowiem ukazuje jeden z epizodów ostatniego roku dziesięcioletniej wojny o Troję: gniew Achillesa, którego obraził wódz Greków Agamemnon, zabierając mu brankę wojenną Bryzeidę. Wycofanie się Achillesa z udziału w walkach powoduje przewagę Trojan i śmierć jego przyjaciela Patroklosa. Dopiero po tym zdarzeniu główny bohater wraca na pole bitwy i w pojedynku z Hektorem, synem króla Troi, dokonuje zemsty. Księgi Iliady wypełnia więc tematyka bohaterska i batalistyczna. Odyseja. Świat przedstawiony kształtują baśniowe przygody Odyseusza, wracającego spod Troi na rodzinną wyspę Itakę. Jego dziesięcioletnią tułaczkę po morzu spowodowali nieprzychylni mu bogowie, mszcząc się za zagładę ulubionego miasta (przebiegły Odyseusz zbudował ogromnego drewnianego konia i wprowadził go do Troi z ukrytymi wewnątrz wojownikami greckimi). Ludzie i bogowie. Różny jest także ogólny ton i klimat obydwu epopei. W Iliadzie jest on podniosły, heroiczny; najwyższą wartością jest męstwo, waleczność. Epopeja ta jest tragiczna, od początku znane są przyszłe wypadki: wiadomo, że zginą Hektor i Achilles, że Troja padnie. Bohaterowie spod Troi są wyidealizowani, wyolbrzymieni - są herosami właśnie, półbogami (Achilles jest synem bogini). Obok "powiększonych" ludzi występują jakby "pomniejszeni" bogowie: rządzą oni światem, decydują o ludzkich losach, ale biorą udział w bitwie jak ludzie i odnoszą w niej rany. Nad bogami panuje Mojra - Przeznaczenie - która działa za ich pośrednictwem i jest wyrazem niezmiennego porządku świata. Nie ma w Iliadzie wyraźnej granicy między ludźmi a bogami, nie są oni jeszcze siłami moralnymi, nie przewyższają ludzi pod względem etycznym. W późniejszej Odyseji heroiczny ton Iliady uległ obniżeniu. Przygody Odyseusza nie są tragiczne, od początkowej narady bogów wiemy, że jego tułaczka zakończy się szczęśliwie. Bohater jest inaczej krewoany niż w Iliadzie. Inni są też bogowie. Ich udział w kierowaniu losem bohaterów jest znacznie mniejszy niż w Iliadzie (z wyjątkiem szczególnej opieki Ateny), Mojra nie występuje tu jako samodzielna siła, a bogowie odgrywają rolę stróżów moralności: opieka bogów jest karą dla występnych, nagrodą dla cnotliwych (z wyjątkiem Posejdona, który mści się na Feakach). Nie uległy jednak zmianie same pojęcia moralne: w Odyseji, jak w Iliadzie, pełno jest prymitywnego okrucieństwa (rzeź zalotników). Epicka rozlewność. Narracja płynie bardzo wolno. Poeta unaocznia dokładnie wszystkie zdarzenia i zjawiska, ukazuje związki przestrzenne i czasowe, wyjaśnia przeżycia i myśli bohaterów; bohaterowie ukazani są bez niedomówień, jako pełni ludzie. Narrator nie przedstawia czynności równoczesnych, lecz każdą opisuje kolejno, stąd płynie dokładność plastycznego opisu: możemy zobaczyć każdy ruch, gest, szczegół. Narrator przedstawia zdarzenia z epickim dystansem: nie komentuje ich i nie ocenia, możemy jednak odczytać jego stosunek do bohaterów i zdarzeń ze sposobu mówienia. Charakterystyczne dla Homera są rozbudowane porównania, tworzące swoiste obrazy poetyckie; one to właśnie zwalniają tempo akcji, zatrzymują uwagę czytelnika na przedstawionym zdarzeniu czy opisie, wywołując nastrój podniosły. Z upodobaniem stosowało je później wielu późniejszych epików (Mickiewicz w Panu Tadeuszu), a nazwano je porównaniami homeryckimi.

[z [sciaga.interia.pl/]]